રાતે ખુલતો કૂવો

સોનગઢ ગામ નાનું હતું, પણ તેની નજર બહુ મોટી હતી. અહીં લોકો ઓછું બોલતા, વધારે જોતા. સાંજ પડે એટલે ધૂળ સાથે વાતો પણ ઉડતી. કોણ શું કરે છે, કોણ ક્યાં જાય છે—કશું છુપાતું નહીં.

રેખા શહેરથી ભણીને પાછી આવી હતી. એ બદલાઈ નહોતી, પણ ગામ માટે એ અલગ હતી. ખુલ્લા વાળ, સીધી નજર અને પ્રશ્નો—આ બધું ગામને ચુભતું. ધીમે ધીમે વાતો ફેલાઈ કે આવી છોકરી ગામની ઇજ્જત બગાડે છે.

શિવમ બધું જાણતો હતો. રેખા એની બાળપણની સાથી હતી. એ જાણતો હતો કે વાતો ખોટી છે, પણ એ બોલ્યો નહીં. એને લાગ્યું કે ચૂપ રહેવાથી બધું શાંત થઈ જશે. એ ભૂલ હતી.

એક અમાવસ્યાની રાતે પંચાયત ભેગી થઈ. ખુલ્લેઆમ કંઈ ન બોલાયું, પણ નક્કી થઈ ગયું કે રેખાને “સમજાવવી” પડશે. રાતે બે સ્ત્રીઓ રેખાના ઘરે આવી. મા કંઈ બોલી નહીં. રેખા સાથે નીકળી—સત્ય પર વિશ્વાસ રાખીને.

કૂવો ગામની સીમા પર હતો. અંધારું ઘન હતું. પુરુષો થોડા દૂર ઊભા રહ્યા. સ્ત્રીઓએ કહ્યું કે ખોટી વાત સ્વીકારી લે, માથું નમાવી દે. રેખાએ શાંત અવાજમાં કહ્યું, “મેં કશું ખોટું કર્યું નથી.”

એ શબ્દો પૂરતા હતા. અંધારામાં ધક્કો લાગ્યો. રેખા કૂવામાં પડી. પાણીનો અવાજ આવ્યો… અને પછી શાંતિ. કોઈ દોડ્યું નહીં. કોઈ દીવો બળ્યો નહીં.

સવારે ગામે કહ્યું—અકસ્માત.

કૂવો બંધ કરી દીધો.

વાત દફનાવી દીધી.

સોનગઢ ગામે કૂવો બંધ કર્યા પછી બધું સામાન્ય લાગતું હતું. લોકો કહેતા કે હવે વાત પૂરી થઈ ગઈ. પણ રાતે કૂતરાં ભુંકતા બંધ ન થતા. કોઈ કારણ વગર. ખાસ કરીને કૂવા તરફ મોઢું રાખીને.

શિવમ હજુ પણ ત્યાં જતો હતો. શરૂઆતમાં રોજ, પછી દિવસ છોડીને, અને પછી… કોઈ દિવસ છોડ્યા વગર. કારણ કે હવે અવાજ ફક્ત કૂવાંમાંથી નહોતો આવતો — એ અવાજ શિવમને તેના ઘરમાં પણ સાંભળાવા લાગ્યો.

રાતે સૂતો હોય ત્યારે પગ પાસે પાણી ટપક્યાનો અવાજ.

આંખ ખોલે તો જમીન સુકી.

પગ પાસે ભીંજાયેલી માટીની ગંધ.

એક રાતે એણે સપનામાં જોયું કે રેખા કૂવામાં ઊભી છે. પાણી એની કમર સુધી છે. વાળ ચહેરા પર ચોંટેલા. આંખો ખુલ્લી… પણ પાંપણો નથી ઝબકતી.

એ બોલી નહીં.

ફક્ત સ્મિત કરી.

શિવમ ઊંઘમાંથી ઝબકીને ઉઠ્યો. ઘરમાં ઠંડી હતી. શ્વાસમાંથી ધુમાડો નીકળતો હતો. ઉનાળાની રાત હતી… છતાં.

બહારથી અવાજ આવ્યો—

છપાક… છપાક…

કોઈ ભીના પગ જમીન પર ચાલે એમ.

એ દરવાજો ખોલ્યો. બહાર કોઈ નહોતું.

પણ ઘર તરફ આવતા પગલાં માટીમાં છાપ છોડી ગયા હતા.

નંગા પગ.

અને એ પગલાં… શિવમના દરવાજા પાસે પૂરા થતા.

પછી એ રાત આવી.

અમાવસ્યા.

હવા બંધ.

ગામમાં એક પણ દીવો હલતો નહીં.

શિવમ કૂવા પાસે ઊભો હતો. આ વખતે એ બોલ્યો નહીં. કારણ કે હવે અવાજ એની અંદરથી આવતો હતો.

કૂવાંમાંથી પાણી ઊભરાયું. ધીમે ધીમે.

પછી હાથ.

પછી માથું.

રેખા બહાર આવી.

એનું શરીર વળેલું હતું, જાણે પડીને કશુંક તૂટી ગયું હોય. મોઢું ઉલટું, પણ આંખો સીધી શિવમ તરફ. એ આંખોમાં ગુસ્સો નહોતો.

એ વધુ ભયાનક હતું—

આભાર.

એ બોલી,

“હવે હું એકલી નથી.”

પછી કૂવો ખાલી થવા લાગ્યો. પાણી નીચે ઉતરતું ગયું. અંદર…

ઘણા હાથ દેખાયા.

ઘણી આંખો.

ગામે જેને કદી “અકસ્માત” કહ્યું હતું… એ બધાં.

બીજે દિવસે સોનગઢ જાગ્યું તો કૂવો ખુલ્લો હતો.

કોઈ સિમેન્ટ નહોતું.

કોઈ ઢાંકણું નહોતું.

અને ગામના ઘણા લોકો ગાયબ હતા.

એ જ લોકો…

જે એ રાતે ત્યાં ઊભા રહ્યા હતા.

રાતે હવે અવાજ એકનો નથી.

ઘણાં છે.

અને કૂવાં પાસે હવે એક પાટિયો લગાવ્યો છે—

“અહીં ચૂપ રહેનારાઓને પણ જગ્યા મળે છે.”